Ege Temiz Hava Merkezi Müdürlüğü
Ege Temiz Hava Merkezi Müdürlüğü
HAVA KALİTESİ İNDEKSİ

HAVA KALİTESİ İNDEKSİ

Modern yaşamın getirdiği şehirleşmenin bir sonucu olan hava kirliliği, yerel ve bölgesel olduğu kadar küresel ölçekte de etki alanına sahiptir. Hava kirliliğinin insan sağlığına önemli etkileri olması sebebiyle, hava kalitesi konusuna tüm dünyada büyük önem verilmektedir. Hava kirliliği problemlerini çözmek ve strateji belirlemek için, bilimsel topluluk ve ilgili otoritenin her ikisi de atmosferik kirletici konsantrasyonlarını izlemek ve analiz etmek konusuna odaklanmışlardır (Kyrkilis vd., 2007). Otoritelerin hava kalitesinin korunması ve iyileştirilmesi konusunda sorumluluklarının yanı sıra, halk sağlığını doğrudan etki eden bir konu olması sebebiyle, kamuoyuna iletişim araçları vasıtasıyla hava kirliliği güncel bilgilerini sunması da sorumlulukları arasındadır. Ancak farklı kirleticilere ait ölçümleri anlamak bu konuda çalışan bir biliminsanı için mümkün olsa bile genel halk ve yerel otoriteler için oldukça zor olmaktadır. Bu sebeple, hava kirliliğinin/hava kalitesinin durumunu kamuoyuna açıklarken halkın kolayca anlayabileceği bir sınıflama sistemi kullanılmaktadır. Tüm dünyada yaygın olarak kullanılan, Hava Kalitesi İndeksi (HKİ) denilen bu sınıflama sistemi ile havadaki kirleticilerin konsantrasyonlarına göre hava kalitesini iyi, orta, kötü, tehlikeli vb. şeklinde derecelendirme yapılmaktadır. Dünyanın pek çok ülkesinde indeks hesaplanmasında kullanılan yöntem ve kriterler, kendi ülkelerinde uygulanan hava kalitesi standartlarına uygun şekilde oluşturulmuştur.

Bir ulusun hava kalitesinin iyileştirilmesi konusundaki başarısı, yerel ve ulusal hava kirliliği problemleri ve kirlilik azaltmadaki gelişmeler konusunda doğru ve iyi bilgilendirilmiş vatandaşların desteğine bağlıdır (Sharma vd., 2003a). Bir bölgedeki kirletici seviyelerini anlamak için uygun bir aracın geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu araç, vatandaşın hava kirliliği seviyesi hakkında doğru ve anlaşılabilir şekilde bilgi sağlarken, aynı zamanda ilgili otoritelerin toplum sağlığını korumak için önlem almaları konusunda kullanılabilir olmalıdır (Kyrkilis vd., 2007).

Bu amaçla, geliştirilen standart değerler, gerek uyarıcı ve anlaşılabilir olması gerekse de kullanımı açısından yaygın olarak bir indekse çevrilerek sunulabilmektedir. Belli bir bölgedeki hava kalitesinin karakterize edilmesi için ülkelerin kendi sınır değerlerine göre dönüştürdükleri ve kirlilik sınflandırılmasının yapıldığı bu indekse Hava Kalitesi İndeksi (HKİ) (Air Quality Index/AQI) adı verilmektedir. İndeks belirli kategorilerde farklı tanım ve renkler kullanılarak ifade edilmekte ve ölçümü yapılan her kirletici için ayrı ayrı düzenlenmektedir (Yavuz, 2010).

Ulusal Hava Kalitesi İndeksi, EPA Hava Kalitesi İndeksini ulusal mevzuatımız ve sınır değerlerimize uyarlayarak oluşturulmuştur. 5 temel kirletici için hava kalitesi indeksi hesaplanmaktadır. Bunlar;  partikül maddeler (PM10), karbon monoksit (CO), kükürt dioksit (SO2), azot dioksit (NO2) ve ozon (O3) dur.

 Tablo 1: EPA Hava Kalitesi İndeksi

Hava Kalitesiİndeksi
(AQI) Değerler

Sağlık EndişeSeviyeleri

Renkler

Anlamı

Hava Kalitesiİndeksi buaralıktaolduğunda..

..hava kalitesikoşulları..

..bu renkler ilesembolizeedilir..

..ve renkler bu anlama gelir.

0 - 50

İyi

Yeşil

Hava kalitesi memnun edici ve hava kirliliği az riskliveya hiç risk teşkil etmiyor.

51 - 100

Orta

Sarı

Hava kalitesi uygun fakat alışılmadık şekilde havakirliliğine hassas olan çok az sayıdaki insanlar içinbazı kirleticiler açısından orta düzeyde sağlık endişesioluşabilir.

101- 150

Hassas

Turuncu

Hassas gruplar için sağlık etkileri oluşabilir. Genelolarak kamunun etkilenmesi olası değildir.

151 - 200

Sağlıksız

Kırmızı

Herkes sağlık etkileri yaşamaya başlayabilir, hassasgruplar için ciddi sağlık etkileri söz konusu olabilir.

201 - 300

Kötü

Mor

Sağlık açısından acil durum oluşturabilir. Nüfusuntamamının etkilenme olasılığı yüksektir.

301 - 500

Tehlikeli

Kahverengi

Sağlık alarmı: Herkes daha ciddi sağlık etkileri ilekarşılaşabilir.

 

 

Tablo 2: Ulusal Hava Kalitesi İndeksi Kesme Noktaları

İndeks

HKİ

SO2 [µg/m³]

NO2 [µg/m³]

CO [µg/m³]

O3 [µg/m³]

PM10 [µg/m³]

1 Sa. Ort.

1 Sa. Ort.

8 Sa. Ort.

8 Sa. Ort.

24 Sa. Ort.

İyi

0 – 50

0-100

0-100

0-5500

0-120

0-50

Orta

51 – 100

101-250

101-200

5501-10000

121-160

51-100

Hassas

101 – 150

251-500

201-500

10001-16000

161-180

101-260

Sağlıksız

151 – 200

501-850

501-1000

16001-24000

181-240

261-400

Kötü

201 – 300

851-1100

1001-2000

24001-32000

241-700

401-520

Tehlikeli

301 – 500

>1101

>2001

>32001

>701

>521

 

 

 

 

Tablo 3: İndeks Hesaplanan Parametrelerin Sınır Değerleri

Parametre

SO2 [µg/m³]

NO2 [µg/m³]

CO [µg/m³]

O3 [µg/m³]

PM10 [µg/m³]

1 Sa. Ort.

1 Sa. Ort.

8 Sa. Ort.

8 Sa. Ort.

24 Sa. Ort.

Ulusal SınırDeğer

     350

     250

    10.000

     120

        50

AB Üye ÜlkeleriSınır Değeri 

     350

     200

    10.000

     120

        50